Manual de cousas perdidas

Non sei que camiño percorre un refrán dende o momento en que é pensado a primeira vez ata que pasa a formar parte do ideario común dunha sociedade. En calquera caso, eu que sen querer inclúo unha chea de refráns na fala, empezo a pensar que non son máis ca, en xeral, verdades coma puños. Un no que levo reparado varias veces e que constanto cada día é ese que di que ninguén é profeta na súa terra.
No caso dos galegos, penso que o refrán ten máis sentido ca nunca. Temos ese extraño costume de pensar que todo o que temos arredor de nós é ruín, e que o que vén de fóra é novo, moderno, innovador, ... a mesma palabra "estranxeiro" ou "de importación", asociado a un novo produto lévanos incoscientemente á idea dalgo de calidade, mellor sempre ca o que temos.
Hoxe leo en Vieiros que mentres procedían á desfeita do Amazonas toparon cun pobo indíxena que -vaia!- aínda non estaba clasificado no baremo dos bos e dos malos. Á marxe da mala sorte dos paisanos que tranquilamente habitaban ata o día de hoxe nese triste punto do planeta, acordeime do proceso de conservación e recuperación que posiblemente lles agarde.
O mundo bo e desenvolvido acostuma encherse a boca loitando polas cousas que tenden a desaparecer. Manter o enxebrismo, conservar as tribus indíxenas na súa esencia, investir millóns de euros/dólares na procura de pegadas de antigas civilizacións... mentres a carón da casa outra cultura está esvaecendo sen que ninguén baixe os prismáticos do horizonte marabilloso que queremos meter nun museo, e vexa o que hai derredor.
Non sei quen me vai ensinar a facer as cordas o día que morra miña avoa, porque ela é a única na casa, na aldea, que sabe facelas. Non sei que libro me vai dicir que "se queres ter bo allal planta no nadal". Non sei quen será o home que na véspera da feira vaia ao cortello dos becerros e tase a ollo canto debe pedir por el, cando non estea meu pai. Non sei quen vai endereitar as varas no forno cando non estea el. Non sei onde está escrita a proporción de pemento, allo, auga e sal que lles hai que botar aos chourizos, e que miña nai nunca debeu apuntar. Non sei que proxecto de recuperación cultural me vai dicir en que tempo podar a parra, como enxertar as maceiras, ou os días que tarda a porca en andar ao porco.
Non vin en ningún sitio un manual de cultura galega que evite que o que somos hoxe desapareza coa xeración de persoas que agora están en mediana idade.
Propoño que cando as administracións veñan, dentro de cen anos, a escarabellar na parte da historia na que agora vivimos, e que axiña será iso, historia, ninguén diga nada. Queimemos as naves, abramos o silencio, e que a brétema que agora lles impide ver a realidade lles impida tamén mercantilizala e folclorizala cando xa non esteamos sobre a terra os que aínda gozamos comendo un chourizo asado nunha berza.